Yağmurda ve Rüzgarda Uydu Yayını Kesiliyor: Sebebi Nedir?

Yağmur başlıyor, ekranda ‘sinyal yok’ yazısı beliriyor, hava açılınca yayın kendiliğinden geri geliyor. Yağmurda uydu yayını kesiliyor şikayeti sahada en sık karşılaştığımız durumlardan biri. Ama aynı belirtinin altında birbirinden tamamen farklı iki hikaye var; hangisinde olduğunuzu anlamak işin yarısı.

Aynı belirti, iki ayrı sebep

Birincisi fizik. Çok şiddetli sağanağın tam tepe noktasında, kusursuz kurulmuş bir sistemde bile yayın birkaç dakikalığına bozulabilir. Buna yağmur sönümlemesi denir ve arıza değildir.

İkincisi ise gerçek bir sorundur. Çiseleme başlar başlamaz, hatta hava sadece nemlenince yayın gidiyorsa sistemde bir şey yolunda değil demektir. Aynı şey rüzgar için de geçerli: rüzgarın esmesi tek başına sinyali zayıflatmaz, ama gevşemiş bir çanağı oynatır.

Bu ayrım yapılmadan girişilen her müdahale körlemesine olur. Bu yüzden yazının devamında iki durumu ayrı ayrı ele alıyoruz.

Yağmur sönümlemesi: bu bir arıza değil

Türksat ve benzeri yayın uyduları Ku bandında, kabaca 10,7 ile 12,75 GHz arasında çalışır. Bu frekanslarda dalga boyu 2,5 santimetre dolayındadır; iri yağmur damlaları ise bu ölçeği etkileyecek kadar büyür. Damlalar sinyalin bir kısmını emer, bir kısmını da farklı yönlere saçar. Buna çanağın yüzeyinde ve LNB kapağında biriken su filmi de eklenir.

Sonuç: gökyüzünden gelen sinyal, sağanağın en yoğun olduğu dakikalarda birkaç desibel zayıflar. Sistemin bu zayıflamayı karşılayacak payı varsa yayın hiç bozulmaz. Payı azsa bozulur.

Gerçek yağmur sönümlemesinin tanınabilir işaretleri vardır:

• Yalnızca gerçekten şiddetli sağanakta, o da yağışın tepe yaptığı dakikalarda olur.
• Bulut geçer geçmez yayın kendiliğinden düzelir, cihaza dokunmanız gerekmez.
• Önce HD kanallar gider, standart çözünürlüklü kanallar bir süre daha ayakta kalır. Çünkü yoğun modülasyon kullanan transponderler daha yüksek sinyal kalitesi ister.
• Aynı anda mahalledeki diğer binalarda da benzer şikayet olur.

Bunun dışındaki her senaryo, yani çiselemede, rüzgarda veya nemli havada giden yayın, sönümlemeyle açıklanamaz.

Hafif yağmurda kesiliyorsa sistem sınırda çalışıyordur

İşin can alıcı noktası burası. Uydu alıcısının kurulum menüsünde genelde iki çubuk görürsünüz: sinyal gücü (seviye) ve sinyal kalitesi. Bu ikisi aynı şey değildir.

Güç, LNB’den kabloyla gelen bir sinyalin varlığını gösterir. Kablo sağlamsa ve LNB besleme alıyorsa çanak yanlış yöne dönük olsa bile bu çubuk yüksek görünebilir. Kalite ise gürültüye göre sinyalin ne kadar temiz geldiğini anlatır ve gerçek göstergedir. Yayının kesilip kesilmeyeceğini belirleyen odur.

Çanak ayarı yapılırken sık düşülen hata şudur: çanak çevrilir, ekranda görüntü belirir, “geldi” denip vida sıkılır. Oysa kalitenin daha yukarı çıkabileceği nokta bulunmamıştır. Açık havada iki ayar arasında fark hissetmezsiniz; ikisinde de görüntü kusursuzdur.

Fark, ilk yağmurda ortaya çıkar. Dijital yayında zayıflama kademeli bozulma yaratmaz; analog dönemdeki gibi ekran yavaş yavaş karlanmaz. Belirli bir eşiğe kadar görüntü tertemizdir, eşiğin bir tık altında ise tamamen kaybolur. Buna dijital uçurum etkisi denir. Sınırda bırakılmış bir ayarın sahibi bu yüzden “dün gayet iyiydi, bugün hiç yok” der.

Ayarın üçüncü bileşeni olan skew, yani LNB’nin kendi ekseni etrafındaki dönüş açısı da çoğu zaman ihmal edilir. Skew hatalıysa yatay ve dikey polarizasyonlar birbirine karışır. Belirtisi tipiktir: bazı kanallar kusursuz gelirken bazıları sürekli sorunludur ve sorunlu olanlar hep aynı kanallardır. Uydu anten servisi çağırırken bu ayrıntıyı belirtmeniz, ustanın nereye bakacağını baştan belirler.

Suyun sisteme girdiği noktalar

Ayar doğru olduğu halde yağmurda kesiliyorsa suyun bir yerden içeri girdiğini düşünürüz. Uydu sisteminde su almanın klasik yerleri bellidir.

Sahada en çok gördüğümüz hata, dışarıda iç mekan için üretilmiş sıradan F konnektör kullanılması ve üzerinin yalnızca izole bantla sarılmasıdır. Bant güneşte kurur, çatlar ve su alır. Su bir kez örgülü ekrana ulaştığında kılcal etkiyle kablo boyunca ilerler; bazen konnektörden metrelerce ötede oksitlenme bulunur.

İkinci klasik hata, kablonun duvara girmeden önce aşağı doğru bir damlama kıvrımı yapmamasıdır. Kablo düz uzanıyorsa üzerinden akan su doğrudan delikten içeri girer. Üçüncüsü, LNB’nin konnektör girişinin yukarı bakacak şekilde monte edilmesidir; bu, yağmuru davet eder.

Rüzgarda kesiliyorsa sorun mekaniktir

Rüzgar sinyali zayıflatmaz. Hareket eden hava, radyo dalgasını emecek veya saçacak bir kütle taşımaz. Dolayısıyla rüzgarda kesilip rüzgar dinince düzelen bir yayında aranacak tek şey mekanik gevşekliktir.

• Ayak dübelleri gevşemiş. Yayın uyduları yörüngede birkaç derece aralıklarla dizilidir ve orta boy bir çanağın gördüğü açı oldukça dardır. Yarım derecelik salınım bile kaliteyi düşürmeye yeter.
• Çanak balkon korkuluğuna kelepçelenmiş. Korkuluğun kendisi rüzgarda titriyorsa çanak da titrer.
• Direk şakülünde değil. Eğik direkte azimut ayarı yapıldığında yükseliş açısı da beraberinde kayar; sistem hiçbir zaman doğru noktaya tam oturmaz.
• LNB kolu eğilmiş. Çarpma veya yıllar süren yük altında kol esnerse odak noktası kayar, çanağın toplama gücü düşer.
• Gevşek konnektör. Rüzgarda sallanan kablo, tam sıkılmamış konnektörde temas kaybettirir. Belirtisi aralıklı, ani kesilmelerdir.
• Ağaç dalı. Çanağın önündeki dal rüzgarda görüş hattına girip çıkar. Yapraklar özellikle ıslakken Ku bandını ciddi biçimde zayıflatır; bu yüzden rüzgarlı yağmurda tablo daha da kötüleşir.

Bu maddelerin hiçbiri evden bakılarak çözülmez. Yüksekte, ıslak ve rüzgarlı ortamda çanağa müdahale etmeyin. Sabitlemenin ve ayarın kontrolü ölçü aleti ile yapılacak bir iştir; uydu sistem kurulum ve bakım hizmetimiz tam olarak bu noktada devreye girer.

Güneş geçişi: yılda iki kez, hava açıkken

Bir de arıza olmadığı halde insanı çıldırtan bir durum var. İlkbahar ve sonbahar ekinoksları civarında, yani mart ve eylül-ekim dolaylarında Güneş, gökyüzünde uydunun tam arkasından geçer. Türksat uyduları 42 derece doğu boylamında sabit durur; çanağınız da hep o noktaya bakar. Güneş çok güçlü bir gürültü kaynağıdır; çanak uyduya bakarken aynı hizada Güneş’i de görür ve alıcı gürültüye boğulur.

Güneş geçişini tanımak kolaydır:

• Hava pırıl pırıl açıkken olur, yağmurla hiç ilgisi yoktur.
• Her gün neredeyse aynı saat diliminde, birkaç dakika sürer ve birkaç gün üst üste tekrarlar.
• Bütün kanallar aynı anda gider, seçici değildir.
• Komşularda ve aynı uyduyu izleyen herkeste görülür.
• Büyük çanaklarda daha kısa, küçük çanaklarda daha uzun sürer.

Yapılacak bir şey yoktur, birkaç gün içinde kendiliğinden biter. Bu dönemde çanağı yeniden ayarlatmak gereksizdir; hatta iyi bir ayarı bozabilir. Yaşadığınız kesinti bu tabloya uyuyorsa beklemek yeterlidir.

Yağmur gelmeden evde yapabileceğiniz kontroller

Servis çağırmadan önce topladığınız bilgiler işin yönünü belirler. Hepsi ayağınız yerdeyken yapılabilir:

1. Alıcının kurulum menüsünü açın, açık havada sinyal kalitesi değerini not edin. Yağmur yağdığında aynı ekrana bakıp yeni değeri karşılaştırın.
2. Kesilmenin sağanağın tepe noktasında mı, yoksa ilk damlalarda mı başladığını gözleyin.
3. Bütün kanallar mı gidiyor, yoksa hep aynı kanallar mı bozuluyor, bunu belirleyin.
4. Merkezi sistemdeyseniz komşunuza sorun. Herkeste varsa sorun ortak hatta.
5. Çanağın önüne son yıllarda ağaç büyümüş mü, yeni bir bina veya klima dış ünitesi girmiş mi, uzaktan bakın.
6. Ekranda kesilmeyle birlikte renk kayması, çizgi veya leke gibi başka bir bozukluk da varsa bu uyduyla değil ekranla ilgilidir; o durumda konu televizyon tamiri tarafına geçer.

Fırtınalı havada aynı anda sigortalarınız da atıyor veya priz hattında ısınma, koku fark ediyorsanız bunu ayrı bir başlık olarak ele alın ve elektrikli cihazların fişini çekin. Bu noktadan sonrası ölçüm ve müdahale gerektirir; elektrik arıza ve tesisat hizmetimiz bu tarafla ilgilenir.

Sık Sorulan Sorular

Her yağmurda uydu kesilmesi normal mi?

Hayır. Normal olan, yalnızca çok şiddetli sağanağın tepe yaptığı dakikalarda kısa bir bozulma yaşanmasıdır. Her yağışta, hatta çiselemede kesiliyorsa sistem sınırda çalışıyor demektir. Bu durumda ayarın, konnektörlerin ve kablonun kontrol edilmesi gerekir.

Yağmurda kesilmemesi için daha büyük çanak takmak çözer mi?

Büyük çanak daha fazla sinyal toplar ve zayıflamaya karşı pay bırakır, bu doğrudur. Ama su almış bir konnektör veya gevşek bir ayak varken büyük çanak da aynı sorunu yaşar. Önce mevcut sistem ölçülmeli, sonra çanak boyuna karar verilmelidir.

Hava açıldıktan saatler sonra yayın geliyor, sebebi ne olabilir?

Bu tipik bir su alma belirtisidir. Yağmur dinse bile konnektörün veya LNB’nin içindeki nem buharlaşana kadar sinyal düzelmez. Gecikme ne kadar uzunsa suyun girdiği hacim de o kadar büyüktür.

Rüzgarda kesilip rüzgar dinince gelen yayının sebebi hava mı?

Hayır. Rüzgar radyo sinyalini zayıflatmaz. Bu tabloda ya çanak sabitlemesi gevşemiştir, ya direk oynamaktadır, ya da rüzgarda hareket eden bir dal görüş hattına girmektedir. Mekanik kontrol gerektiren bir durumdur.

Alıcıdaki sinyal gücü tam görünüyor ama yine de kesiliyor, neden?

Güç çubuğu sadece kablodan bir sinyal geldiğini gösterir, o sinyalin doğru uydudan ve temiz geldiğini göstermez. Bakmanız gereken kalite değeridir. Güç yüksek, kalite düşükse ayar ya da polarizasyon açısı sorunu akla gelir.

Baharda birkaç gün aynı saatte kesiliyor, çanağım mı bozuldu?

Büyük ihtimalle hayır. Bu tarif güneş geçişine uyuyor. Hava açıkken, her gün aynı saat diliminde, birkaç dakika ve birkaç gün üst üste yaşanıyorsa müdahale gerekmez, kendiliğinden geçer.

Özetle

Sağanağın zirvesinde birkaç dakikalık bozulma fiziğin işidir. Çiselemede, nemde veya rüzgarda giden yayın ise sistemin size bir şey anlatmasıdır: marj kalmamıştır, bir yerden su girmektedir veya bir vida gevşemiştir. 2009’dan bu yana Karşıyaka ve çevresinde çalışan bir ekip olarak şunu söyleyebiliriz: bu şikayetlerin kaynağı, doğru ölçüm yapıldığında net biçimde ortaya çıkar. Durumunuzu anlatmak için bize ulaşabilirsiniz.

Uydu ve çanak anten servisiBelirtiler, yaptığımız işler ve hizmet bölgemiz