Tadilatta Elektrik Tesisatı: Duvar Kapanmadan Önce Bilin

Tadilatta elektrik tesisatı, en başta konuşulması gereken ama çoğu zaman en sona bırakılan iştir. Duvarlar kapanıp boya bittikten sonra fark edilen her eksik priz yeniden kırım demektir. Bu yazıda tadilata girmeden ya da yeni bir eve taşınmadan önce hangi kararların hangi aşamada verildiğini anlatıyoruz.

Elektrik, tadilatın ilk kalemidir

Sahada en sık gördüğümüz hata şu: ev sahibi önce boyacıyla, parkeciyle, mutfakçıyla anlaşıyor; elektrikçiyi son haftaya bırakıyor. Oysa tesisat duvarın içine giren bir iştir. Duvar kapandıktan sonraki her ekleme, sıvanın kırılması ve boyanın tekrarı demektir.

Doğru sıra kabaca şöyledir:

1. Yıkım ve kaba işler biter.
2. Mobilya yerleşimi kâğıt üzerinde netleşir: yatak genişliği, televizyonun asılacağı yükseklik, mutfak dolap planı, çalışma masası.
3. Priz, anahtar ve aydınlatma noktaları duvara kalemle işaretlenir.
4. Kanallar açılır, kasa yuvaları ve buatlar yerleşir, spiral borular çekilir.
5. Kablolar borulardan geçirilir, pano kurulur.
6. Sıva, alçı ve boya yapılır.
7. Mekanizmalar ve armatürler takılır, en sonda parke ve dolap gelir.

İkinci madde en kritik olanıdır. Mobilyanın yeri bilinmeden priz yeri belirlenemez. Yatak başındaki prizin komodinin arkasında kalması, salon prizinin koltuğa gömülmesi, mutfak prizinin buzdolabına denk gelmesi hep bu adımın atlanmasından kaynaklanır.

Panoyu doğru bölmek: her yükün kendi hattı

Eski dairelerde panoda çoğu zaman iki üç sigorta bulunur ve evin tamamı bu sigortaların üzerindedir. Mutfakta bir arıza çıktığında salonun ışığı da gider, buzdolabı da durur. Tadilat bu yapıyı düzeltmek için doğru andır; hatlar zaten yeniden çekilecektir. Devreler ayrılınca bir hatta arıza olsa bile ev çalışmaya devam eder, arızanın yeri de ilk bakışta daralır.

Kesit, cihazın etiket gücüne ve hattın uzunluğuna göre seçilir. Uzun hatlarda gerilim düşümü de hesaba katılır.

Kaçak akım tarafında da her şeyi tek röleye bağlamak yaygın bir eksiktir. Tek röle varsa banyodaki küçük bir kaçak evin tamamını karartır. Devreleri en az iki röle grubuna bölmek, buzdolabını da banyo ve aydınlatmadan ayrı gruba almak işi rahatlatır.

Mutfak ve banyo: nem ve ankastre cihazlar

Bu iki mekân, tesisatın en zorlandığı yerlerdir. Mutfakta belirleyici olan yük, banyoda nemdir.

Mutfakta ankastre cihazların beslemesi, dolap yerleştikten sonra ulaşılamaz hale gelir. Fırın ve ocak beslemesinin dolapta hangi noktadan çıkacağı baştan belirlenir. Bulaşık makinesinin prizini makinenin arkasına değil komşu dolabın içine almak, fişin ezilmesini engeller ve erişim bırakır. Davlumbaz prizi üst dolabın içinde kalır.

Tezgah üstü prizlerin yüksekliği fayans planına göre belirlenir. Priz kasası derze denk gelirse hem görüntü bozulur hem montaj zorlaşır; fayansçıyla konuşulmadan kanal açılmamalıdır.

Banyoda ise mesafe konusu var. Duş ve küvet alanına yakın noktalarda priz olmaz; buradaki armatür ve anahtarlar suya karşı korumalı tipte seçilir. Zemin kapanmadan yapılması gereken bir iş daha vardır: eşpotansiyel bağlantı. Banyodaki metal su boruları, gider hattı ve küvet gövdesi ortak bir baraya, oradan topraklama hattına bağlanır. Sonradan yapılamaz, çünkü zemin ve duvar kapanmıştır.

Prizi baştan fazla koyun, sonradan eklemek duvar kırmaktır

Priz sayısını kısmak, tadilatta en çok pişmanlık doğuran karardır. Sonuç çoklu priz kullanımıdır; o da yükü tek noktada toplayarak hattı zorlar.

• Yatak odası: Yatağın iki yanında birer priz, komodin genişliği hesaba katılarak.
• Salon: Koltuk grubunun yanında, oturunca ulaşılabilecek yükseklikte, tek noktaya sıkışmadan.
• Koridor ve giriş: Robot süpürge şarj istasyonu için alçak bir priz.
• Balkon: Suya karşı korumalı kapaklı priz; sonradan çekmek dış duvar kırmak demektir.
• Çalışma alanı: Bilgisayar, ekran, yazıcı ve şarj cihazları düşünüldüğünde tek priz yetmez.

Televizyon duvarı ayrı bir başlıktır. Buraya üç şey birlikte gelmelidir: elektrik prizi, anten veya uydu ucu ve internet hattı. Televizyon askıya alınacaksa uçlar askı plakasının arkasına değil yanına kaydırılır, yoksa cihaz duvara tam oturmaz. Kabloların geçeceği boş bir boru bırakmak da ileride işinizi görür.

Uydu ucunun nereden geleceği de baştan netleşmelidir. Bina merkezi sistemle besleniyorsa daireye kaç uç ineceği ve kablonun hangi güzergâhtan geçeceği tadilat sırasında belirlenir; bu planlamayı uydu anten ve merkezi sistem hizmetimiz kapsamında yürütüyoruz. İkinci bir televizyon düşünüyorsanız o odaya da uç bırakın.

Aydınlatma senaryosu ve akıllı ev altyapısı

Aydınlatma planı, anahtarın nereye geleceğiyle başlar. İki noktadan kumanda gereken yerlerde vaviyen kullanılır: koridorun iki ucu, yatak odasının kapısı ile baş ucu, merdiven başı ve sonu. Geniş mekânlarda tek kutudan iki ayrı grubu yönetmek işe yarar. Her iki düzenin de kablosu kanal açılırken çekilir.

Akıllı anahtar düşünüyorsanız bir ayrıntıyı atlamayın: klasik tesisatta anahtar kutusuna sadece faz gider, nötr gitmez. Akıllı anahtarların çoğu ise nötre ihtiyaç duyar. Şimdi kurmayacak olsanız bile kutulara nötr çekilmesi sonraki yıllar için kapıyı açık bırakır.

Eski binada mevcut tesisat nereye kadar korunabilir?

Her tadilatta tesisatın tamamını sökmek gerekmez. Karar ölçüm sonucuna göre verilir; sahada baktığımız noktalar şunlardır:

• Kablo borusuz mu çekilmiş? Eski uygulamalarda kablo doğrudan sıvaya gömülmüş olabilir. O hattı yenilemenin yolu kırımdan geçer, çekerek değiştirmek mümkün olmaz.
• İletken bakır mı, alüminyum mu? Alüminyum iletken klemens altında gevşer ve oksitlenir; ısınma ve temassızlık yapar. Böyle bir hat korunmaz.
• Priz hattının kesiti ne? 1,5 mm² ile çekilmiş priz hatları eski dairelerde yaygındır ve bugünün cihaz yüküyle yetersiz kalır.
• Topraklama var mı? Daire içinde toprak hattı çekmek, binada topraklama tesisi yoksa tek başına sonuç vermez. Bina tarafındaki durumun da öğrenilmesi gerekir.
• Buatlara erişilebiliyor mu? Alçıpan tavan altında ya da dolap arkasında kalmış buat, ileride arıza çıktığında bulunamaz.
• Kasa derinlikleri yeterli mi? Eski sığ kasalara bugünün mekanizmaları rahat oturmaz, kablo arkada sıkışır.

Pratikte çoğu dairede mutfak ve banyo hatları baştan yenilenir; oda aydınlatma hatları ölçüm olumluysa korunabilir. Bu ayrım yerinde bakılmadan yapılamaz, izolasyon durumu ancak ölçüm cihazıyla anlaşılır. Karşıyaka, Bostanlı, Şemikler, Mavişehir, Çiğli, Bayraklı ve Alaybey’de bu incelemeyi elektrik arıza ve tesisat hizmetimiz kapsamında yapıyoruz.

Yeni taşındığınız evde ilk gün kontrol listesi

Hazır bir eve taşınıyorsanız ilk gün yapacağınız birkaç kontrol tesisat hakkında çok şey söyler. Hepsi pano kapağı açılmadan yapılır.

1. Panoda hangi sigortanın neyi beslediği yazıyor mu bakın. Yazmıyorsa sigortaları tek tek indirip hangi odanın kesildiğini not edin, panoyu kendiniz etiketleyin.
2. Geniş gövdeli, test düğmeli bir eleman var mı bakın. Yoksa dairede kaçak akım koruması yok demektir. Varsa ön yüzündeki hassasiyet değerini okuyun; konutlarda beklenen 30 mA’dır.
3. Rölenin ön yüzündeki test düğmesi, korumanın çalıştığını denemek içindir; deneme sırasında evin elektriği kesilir. Röle atmıyorsa ya da attıktan sonra tekrar kalkmıyorsa pano içiyle uğraşmayın, ölçüm gerekir.
4. Priz ve anahtar kapaklarını gözle inceleyin: sararma, kararma, çatlak, gevşeklik var mı?
5. Banyodaki priz ve armatürlerin duş alanına mesafesine bakın. Duşa uzanılacak yerde priz varsa o hattı kullanmayın.
6. Kombi, klima ve şofbenin kendi hattı mı var, yoksa oda prizine mi bağlı, kontrol edin.
7. Yanık kokusu, ısınan priz, çıtırtı sesi ya da ıslak zeminde karıncalanma hissi varsa o hattın sigortasını indirin, prizle uğraşmayın.
8. Televizyon ve uydu uçlarını deneyin. Görüntü gelmiyorsa sorun daire içi kabloda da olabilir, bina merkezi sisteminde de.

Bu listede topraklama kontrolü bilerek yok. Prizde toprak olup olmadığı gözle ya da dedektör kalemiyle anlaşılmaz, ölçüm gerektirir. Pano içi bağlantılar da müdahale isteyen bir iştir; buradan sonrası ehliyetli kişinin işidir. Görüntü tarafında sorun çıkarsa televizyon tamiri hizmetimiz devreye giriyor.

Sık Sorulan Sorular

Tadilatta elektrik işi hangi aşamada yapılır?

Yıkım bittikten ve mobilya yerleşimi netleştikten sonra, sıva ve boyadan önce. Kanal açımı, boru ve kablo çekimi duvar kapanmadan tamamlanır. Mekanizma ve armatür montajı ise boyadan sonraya bırakılır.

Evin tüm tesisatını yenilemek şart mı?

Şart değil, tesisatın durumuna bağlı. Kablo borusuz gömülmüşse, alüminyum iletken varsa ya da priz hatları 1,5 mm² ise yenileme gündeme gelir. Ölçümü olumlu çıkan aydınlatma hatları korunabilir; mutfak ve banyo tarafı ise çoğu eski dairede baştan çekilir.

Bir evde kaç priz olmalı?

Sabit bir sayı yok; belirleyen şey mobilya yerleşimi ve cihaz alışkanlığınız. Pratik bir ölçüt var: çoklu priz kullanma ihtiyacı duyacağınız her nokta, eksik priz demektir. Sonradan eklemek sıva kırmak olduğu için planlamada cömert davranın.

Akıllı anahtar takmak istiyorum, tesisatta ne yapılmalı?

Anahtar kutusuna nötr hattının çekilmesi gerekir. Klasik tesisatta kutuya yalnızca faz gider ve akıllı anahtarların çoğu bu haliyle çalışmaz. Nötrün baştan çekilmesi, ileride duvarı açma zorunluluğunu ortadan kaldırır.

Tadilatta uydu ve televizyon hatlarını nasıl planlamalıyım?

Her televizyon noktasına priz, anten veya uydu ucu ve internet hattı birlikte gitmelidir. Bina merkezi sistemliyse daireye kaç uç ineceği ve güzergâh baştan belirlenir. Bu iş uydu ve merkezi sistem tarafındaki çalışmalarımızla aynı anda planlanabilir.

Tadilatta elektrik tesisatı, sonradan düzeltilmesi en zahmetli iştir. Doğru kararların çoğu duvar açıkken ve sıva atılmadan verilir. Planınızı konuşmak için elektrik tesisat çalışmalarımıza göz atabilir, 2009’dan bu yana bölgede yürüttüğümüz işler için hakkımızda sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Elektrik arıza ve tesisat servisiBelirtiler, yaptığımız işler ve hizmet bölgemiz