Televizyon Ekranında Dikey ve Yatay Çizgiler Neden Çıkar?

Televizyon ekranında dikey ya da yatay çizgiler görmek, kullanıcıların en çok korktuğu arıza belirtisidir. Çoğu kişi çizgiyi gördüğü an panelin bittiğini düşünüp cihazı kenara kaldırır; oysa aynı görüntü gevşemiş bir şerit kablodan da doğabilir. Bu yazıda çizginin nereden geldiğini, arızayı evde nasıl daraltabileceğinizi ve hangi arızanın onarılabildiğini anlatıyoruz.

Çizgiyi görür görmez ‘panel gitti’ demeyin

Bir LCD ya da LED panelde görüntü, iki ayrı sürücü grubunun kesişmesiyle oluşur. Sütunları yani dikey hatları besleyen kaynak sürücüler genelde panelin üst kenarında, satırları yani yatay hatları süren kapı sürücüler ise yan kenarlarda bulunur. Bu sürücülere sinyal ana karttan T-con kartına, oradan da ince şerit kablolarla panelin kenarına gider.

Ekranda gördüğünüz çizgi bu zincirin herhangi bir halkasında doğmuş olabilir: ana kart çıkışı, LVDS ya da V-by-One kablosu, T-con kartı, panel kenarındaki flex bağlantı veya panelin kendi camı. Zincirin ilk halkalarındaki arızalar çözülür, son halkadaki çözülmez. Bütün iş bu ayrımı doğru yapmaktır; televizyon tamiri hizmetimiz kapsamında cihaza baktığımızda ilk yaptığımız şey de budur.

Ayırt etme 1: Çizgi sabit mi, cihaz ısındıkça değişiyor mu?

Televizyonu açtığınız ilk dakikalarda çizgiye bakın, sonra cihaz yarım saat kadar çalıştıktan sonra tekrar bakın. Sahada üç tipik davranış görürüz:

• Baştan sona hiç değişmiyor. Aynı yerde, aynı kalınlıkta, aynı renkte duruyor. Bu daha çok panel içi ya da sürücü bağlantısı kaynaklıdır.
• Açılışta var, cihaz ısındıkça kayboluyor. Klasik soğuk lehim ya da oksitlenmiş konnektör davranışıdır. Metal ısıyla genleşir, temas geri gelir. Bu tip arıza çoğunlukla onarılır.
• Açılışta yok, ısındıkça çıkıyor veya artıyor. Yine ısıl bir sorundur. Besleme katındaki yorulmuş bir kondansatör ya da T-con üzerindeki bozulmuş bir bağlantı akla gelir.

Isıyla değişen her belirti aslında iyi haberdir. Değişiyorsa temas ya da besleme kaynaklı olma ihtimali yüksektir. Kırık bir panel camında çizgi ısıyla değişmez, olduğu gibi durur.

Bazı kullanıcılar ekranın çerçevesine dokunduğunda çizginin oynadığını fark eder. Bunu teknisyene mutlaka söyleyin, çünkü bağlantı arızasının en güçlü işaretlerinden biridir. Ancak çizgiyi denemek için ekrana bastırmayın. Panel camı ve arkasındaki optik tabakalar noktasal baskıya dayanıksızdır; tek bir bastırma, geçmeyen bir leke bırakabilir.

Ayırt etme 2: Tüm kaynaklarda mı, tek kaynakta mı?

Bu adım arızayı ikiye böler ve evde tehlikesizce yapılabilir:

1. Kumandayla kaynağı değiştirin: HDMI 1, HDMI 2, anten girişi, USB.
2. Görüntü kablolarını çıkarıp televizyonu kaynaksız bırakın; elektrik fişi takılı kalsın. Ekranda cihazın kendi menüsü ve sinyal uyarısı kalsın.
3. Bu boş menü ekranında çizgi hâlâ duruyor mu diye bakın.

Menüde de görünüyorsa sorun televizyonun içindedir, dışarıdan gelen görüntüyle ilgisi yoktur. Yalnızca tek bir HDMI girişinde görünüyorsa kabloyu ve bağlı cihazı şüpheli listenin başına alın. Bozulma sadece yayın izlerken oluyor, kare kare donma ya da blok blok dağılma şeklindeyse bu bir panel arızası değildir; anten, çanak ya da bina hattı tarafına bakmak gerekir. Bu tabloyu görüyorsanız uydu anten ve merkezi sistem servisimiz doğru adrestir.

Ayırt etme 3: Çizginin şekli ne anlatıyor?

Çizginin yönü, kalınlığı ve rengi arızanın yerini büyük ölçüde ele verir. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaştığımız görüntüleri ve bunların onarım durumunu özetliyor.

Tabloyu okurken şu kuralı aklınızda tutun: ince ve keskin çizgiler panel ile sürücü tarafını, geniş ve yumuşak geçişli bantlar kart ile besleme tarafını işaret eder. Bundan sonrası açık cihaz üzerinde ölçüm ve müdahale ister. Arka kapağı kendiniz sökmeyin: besleme katındaki kondansatörler fiş çekildikten sonra bile bir süre yüksek gerilim tutar, panel kenarındaki cam gövde ise en küçük zorlamada zarar görür. Bu aşamada yapılacak şey cihazın fişini çekip teknisyene bırakmaktır.

Onarılabilir arızalar: kablo, konnektör ve T-con kartı

Çizgi arızalarının önemli bir bölümü, panelin kendisine hiç dokunmadan çözülür. En sık karşımıza çıkanlar şunlardır:

• Sinyal kablosunun yuvasından gevşemesi. Duvara asılı televizyonlar zamanla titreşim alır, kablo ucu yuvada mikron seviyesinde kayar. Kablonun sökülüp temizlenerek doğru oturtulması görüntüyü düzeltebilir.
• Konnektör yüzeyinde oksitlenme. Denize yakın dairelerde, özellikle Bostanlı ve Alaybey hattındaki rutubetli salonlarda konnektör temas yüzeyi zamanla matlaşır. Temizlik ve doğru montaj çoğu zaman yeterli olur.
• T-con kartı arızası. Kart üzerindeki besleme hatlarında ölçüm yapılır. Kart değişecekse panel etiketindeki kodla eşleşen bir kart gerekir; farklı kod takıldığında görüntü hiç gelmez ya da başka bozukluk çıkar.
• Besleme katındaki yorulma. Kondansatörlerin kapasite kaybı önce yatay bant titremesi, sonra açılışta gecikme şeklinde kendini gösterir.

Aynı evde kart arızası tekrar tekrar yaşanıyorsa bakılacak yer sadece televizyon değildir. Dalgalı şebeke gerilimi ve topraklaması yapılmamış prizler, elektronik kartları ani gerilim yükselmelerine karşı savunmasız bırakır. Böyle bir şüphe varsa elektrik ve elektronik servisimiz hattı ölçer. Cihaz tarafındaki işlemler ise televizyon tamiri sürecinde, kapalı ve fişi çekili cihaz üzerinde yapılır.

Onarılamayan arıza: panel içi hasar

Bazı çizgiler panelin cam gövdesinin içindedir. Sürücü çipleri panelin kenarına ince bir film üzerinden yapıştırılır; bu yapıştırma darbe, ısı veya esneme yüzünden ayrılırsa o hattın tamamı ölür. Ekranda tek renk, dümdüz ve keskin bir çizgi olarak görünür. Bu bağlantıya dışarıdan erişilemez, lehimlenemez.

Aynı şekilde panel camındaki bir kırık, bir noktadan başlayıp koyu bir leke ve ince çatlaklarla yayılır. Bu leke zamanla büyür ve geri dönmez. Sıvı sızmasında ise mürekkep gibi dağılan bir koyuluk görülür. Bu üç tabloda cihazı açık tutmanın bir faydası yoktur. Panel; cam katman, arka aydınlatma ve kenar sürücüleriyle birlikte tek parça olarak üretildiği için çoğu modelde ayrı bir yedek parça olarak temin edilip değiştirilemez. Teknisyeninizin bu tabloyu size açıkça söylemesi gerekir. Bir servisin size hangi durumda dur dediği, ne yaptığı kadar önemlidir.

Televizyonu taşırken paneli nasıl tutmalısınız?

Servise gelen çizgi arızalarının bir kısmı taşınma sonrası ortaya çıkar. Sebebi basittir: panel, kendini taşıyan sert bir gövde değil, çerçeveye gerilmiş ince bir camdır. Yatay taşındığında kendi ağırlığıyla ortadan sarkar, kenarlardaki film bağlantıları zorlanır ve yolun sonunda ekranda çizgi belirir.

• Televizyonu dik taşıyın. Yüzüstü ya da sırtüstü yatırmayın.
• Ekranın ortasına elinizi dayamayın. Kavrama noktası daima çerçevedir; alt kenar ve yan çerçeveden, iki kişi tutun.
• Araçta koltuk arkasına dik yaslayın ve battaniyeyle destekleyin. Bagajda yatık taşınan televizyon her tümsekte esner.
• Duvara yaslarken ekran yüzü duvara bakmasın; çerçeve tabana otursun, altına yumuşak bir şey koyun.
• Kutusu ve köpükleri duruyorsa mutlaka kullanın. Köpükler, camın yükünü çerçeveye dağıtmak için tasarlanmıştır.
• Soğuk havada dışarıdan gelen bir televizyonu hemen fişe takmayın; cihaz oda sıcaklığına gelene kadar bekleyin, yoksa içeride yoğuşma olur.

Sık Sorulan Sorular

Televizyon ekranındaki dikey çizgi kendiliğinden geçer mi?

Isıyla gelip giden çizgiler bir süre kendi kendine kaybolmuş gibi görünebilir. Bu bir iyileşme değil, teması bozulmuş bir noktanın genleşmeyle geçici olarak kapanmasıdır. Aradaki bozulma zamanla ilerler ve çizgi kalıcı hale gelir.

Ekranda tek bir renkli dikey çizgi var, panel mi değişecek?

Saç teli inceliğinde, tek renk ve tamamen sabit bir dikey çizgi genelde panel kenarındaki sürücü bağlantısını işaret eder ve bu bağlantı cam gövdenin içindedir. Yine de kesin konuşmadan önce kablo ve T-con tarafının ölçülmesi gerekir; aynı görüntüyü nadiren de olsa gevşemiş bir sinyal kablosu üretebilir.

Yatay çizgiler mi dikey çizgiler mi daha kötüdür?

Tek başına yön bir şey söylemez. Belirleyici olan çizginin kalınlığı ve davranışıdır. Geniş ve titreyen bantlar genelde kart tarafındandır ve çözülür; ince, keskin ve sabit çizgiler panel tarafını gösterir.

Çizgi varken televizyonu kullanmaya devam edebilir miyim?

Görüntü dışında bir belirti yoksa, yani ısınma, koku ya da ses değişimi yoksa cihaz genelde kullanılmaya devam eder. Ancak arkadan sıcaklık, yanık kokusu veya açılışta zorlanma varsa fişi çekin ve cihazı çalıştırmayın. Bu tablo besleme katında bir sorun olduğunu gösterir.

Ekrandaki leke ile çizgi arasındaki fark nedir?

Çizgi, panelin bir satır veya sütun hattının çalışmamasıdır ve kenarları keskindir. Leke ise arka aydınlatma, mercek kayması, baskı izi ya da cam kırığı kaynaklıdır; kenarları yumuşak geçişlidir. Parlak yuvarlak lekelerin sebebi çoğunlukla yerinden çıkmış bir LED merceğidir ve bu onarılabilir bir arızadır.

Televizyonu duvardan indirip getirmem mi gerekir?

Önce belirtiyi konuşalım. Ekranın fotoğrafını çekin, çizginin ilk ne zaman ve hangi olaydan sonra çıktığını not edin. Marka, model ve panel etiketindeki kodu iletirseniz süreç daha net ilerler.

2009’dan bu yana Karşıyaka’da elektrik, uydu ve televizyon işleri yapıyoruz. Cihazınızın durumunu konuşmak isterseniz ekibimiz hakkında bilgi alabilir ya da doğrudan telefonla ulaşabilirsiniz.

TV tamiriBelirtiler, yaptığımız işler ve hizmet bölgemiz